Image
Hand med gummihanske som held to reagensglas med blodprøvar

Blodprøvar er eit samansurium av mange ulike bestanddelar. Foto: Pixabay

Syntetiske antistoff gjev enklare analysar av blodprøvar

Forskarane lagar kunstige «gipsformer» for å henta ut kompliserte molekyl av biologiske prøvar.

For oss som pasientar er ein blodprøve relativt enkel. Du får eit stikk i armen og ein plasterlapp etterpå, og nokre dagar seinare ringjer legen og seier, forhåpentleg, at prøvane var fine.

– Men blodprøvar og andre biologiske prøvar er eit komplekst samansurium av ulike protein og andre bestanddelar som vi må bli kvitt for å få ut det eine proteinet vi er interesserte i, fortel professor Trine Grønhaug Halvorsen ved Farmasøytisk institutt, Universitetet i Oslo.

– Ein kan bruka naturlege antistoff til det, men dei er ganske ustabile og krev bestemte pH-verdiar, elles gå dei i oppløysing. Syntetisk framstilte antistoff er meir robuste.

Får ei form som passar

Dei syntetiske antistoffa det er snakk om her, vert kalla MIPar, etter molecularly imprinted polymers på engelsk. Dei blir utforma som ei form som passar nøyaktig til det proteinet, eller målmolekylet, ein er ute etter.

– Sjå for deg at vi puttar deg i ei bøtte med gips og lar den stivna, seier professor Leon Reubsaet, som òg jobbar med MIPar.

– Då får vi ei form som passar til deg. Denne forma kan vi seinare bruka for å finna fram til riktig person: passar forma til Trine eller meg? Nei, den passar berre til deg, så du er «målet».

– Vi har utvikla ein metode som i prinsippet er klar til å takast i bruk i sjukehus, fortel Leon Reubsaet og Trine Grønhaug Halvorsen. Foto: Torstein Helleve/UiO

Lettare med mindre peptid enn store protein

Men no er det altså ikkje underteikna, men protein som er målet for prosessen.

– Utfordringa er at protein er store molekyl. MIP har begynt å bli brukt ganske rutinemessig for mindre molekyl, som vi finn i ein del legemiddel. Men vi er ikkje komen like langt endå for så store molekyl som protein, fortel Halvorsen.

Ho forklarar at ei mogleg tilnærming er å klippa opp proteina i mindre delar, det som heiter peptid.  Nokre peptid vil vera unike for det proteinet som er det eigentlege målmolekylet, og det er lettare å laga MIPar for desse peptida enn for dei store proteina.

I staden for gips brukar forskarane monomerar, som er byggesteinane for polymerar, og skribenten sin plass er teken av målmolekylet, som kan vera eit protein eller altså eit peptid. Når monomerane reagerer og blir til eit polymer, kan målmolekylet fjernast som frå ei gipsform. Då sit ein att med ein polymer med eit tomrom som er forma som – molecularly imprinted – målmolekylet. Denne polymeren kan så fanga opp målmolekylet, og berre det, frå ein blodprøve.

Kvalitet i arbeidet

– Det er denne typen MIPar for peptid vi forskar på, og forskargruppa vår har faktisk utvikla og beskrive ein metode som i prinsippet er klar til å takast i bruk i sjukehus, skyt Reubsaet inn.

– Men det ligg jo ein del tregheit i systemet for å få spreidd denne kunnskapen og få innført nye rutinar på sjukehusa.

SmartProteinAnalysis@UiO har delteke i to EU-finansierte Marie Curie-konsortium, med 8–10 universitet og bedrifter rundt i Europa involvert. At dei no er inviterte til å delta i ein tredje søknad, borgar for kvaliteten i arbeidet deira.

Den vitskaplege artikkelen

Halvorsen og Reubsaet: The utility of molecularly imprinted polymers for mass spectrometric protein and proteomics analysis. Proteomics, Oct 2022